Rycerz w podróży, na kwaterze i ze spyżą (Rycerz..., t. IV)

Profesor Andrzej Nadolski w swojej książce, interesującej dla każdego czytelnika oraz inspirującej dla badaczy broni i stroju średniowiecznego rycerstwa polskiego, napisał, że jakkolwiek „właściwym żywiołem rycerza była wojna”, „to było sporo okazji”, kiedy rycerz „nawet w okresie pokoju występował zbrojnie”. Takimi wydarzeniami były m.in. wizytacje własnych dóbr, udział w prestiżowych dla jego stanu wiecach i sądach na szczeblu powiatu i województwa, wyjazdy na targi i jarmarki, pielgrzymki do miejsc kultu świętych itd. Nie zawsze były to przedsięwzięcia łatwe i często mało bezpieczne, toteż niezbędne w tym tomie jest przybliżenie towarzyszącej im atmosfery oraz pokonywanych trudności w różnych porach roku i warunkach atmosferycznych, zanim dotrą do celu podróży.
Jest to zresztą konieczne dopełnienie realizowanego od kilku lat cyklu: Rycerz na wojnie, w podróży i na kwaterze. Do tej pory wypełniony treścią został w zasadzie tylko pierwszy człon tego tytułu, mówiący o wojnie, pora zatem najwyższa, aby po pięciu latach przerwy od daty ukazania się ostatniego tomu w 2018 r., kolejny wypełnić dwoma pozostałymi elementami, mieszczącymi się wszakże w ramach jednego problemu, jakim była podróż – i to zarówno w czasach pokoju, jak i podczas wojny. Wiązały się z nią często różne niebezpieczeństwa, spowodowane naturą i aurą, a także zgotowane przez ludzi, jak bandytyzm na drogach, nocleg często w lichej karczmie lub we własnym namiocie, a ostatecznie nawet w szałasie.
Zabezpieczenie wyżywienia sobie i swojemu orszakowi, wykonanie obowiązku dostarczenia wozu wojennego, skarbnego lub picznego z prowiantem, wraz z zapewnieniem im ochrony po drodze do wyznaczonego celu, to kolejne elementy problematyki podniesionej w tym tomie. Uzupełniają ją sprawy związane z organizacją zaopatrzenia w żywność załóg w tzw. stałych punktach oporu, ale głównie w grodach i zamkach. Dotyczy to zwłaszcza obiektów położonych w najważniejszych dla państwa Piastów i Jagiellonów regionach kraju i strzegących jego granic w różnych okresach historycznych.
W tym tomie będą zatem dominować dwa wątki, ale obydwa związane z podróżami, tj. zakwaterowanie, transport i komunikacja oraz zawsze niezbędne w takich sytuacjach zasoby żywnościowe, czyli pełna do zrealizowania współczesna indywidualna delegacja służbowa. (ze Wstępu)

Spis treści

• Wykaz skrótów. 9
• Wstęp. 11
• Rozdział I. Podróżowanie nie zawsze komfortowe i bezpieczne. 21
  • Trudne i niebezpieczne drogi. 21
  • Zakwaterowanie podróżne i wojenne. 40
    • Wawelskie pokoje gościnne. 40
    • Inne kwatery gościnne. 43
    • Postój i nocleg w karczmie. 47
    • Namiot namiastką domu. 59
    • Szałas w ostateczności. 82
  • Podróżny niezbędnik. 89
    • Podstawowy sprzęt podróżny. 89
    • Hergewet, czyli arma bellica. 96
  • Giermek jako osobista obsługa rycerza i jego straż przyboczna. 100
  • Czas i koszty podróży. 109
• Rozdział II. Pojazdy podróżne i transport wojenny. 113
  • Rodzaje pojazdów. 115
    • Konstrukcja pojazdów. 123
    • Ceny pojazdów. 127
    • Wozy z kosami. 133
    • Wozy z poklatem. 135
  • Wozy „ze wszytkimi potrzebami”. 143
  • Woźniki w zaprzęgu. 158
  • Broń na wozach wojennych. 178
  • Zbrojna eskorta wozów picznych. 181
  • Sanie nie tylko w transporcie zimowym. 194
  • Transport nawodny i nie tylko wojenny. 195
• Rozdział III. „Głód straszniejszy od miecza”. 207
  • Aprowizacja. 207
  • Zasoby żywnościowe w stałych punktach oporu. 221
  • Spyża na wozach picznych. 230
  • Gdy zabrakło chleba i piwa. 268
  • Kuchnia podróżna i stacjonarna, bogata i skromna. 273
• Zakończenie. 282
• Bibliografia. 285
• Spis ilustracji i tabel. 324
• Summary. 328
• Contents. 332
• Contenu. 334
• Inhaltsverzeichnis. 336
• Содержание. 338

"Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Edukacji i Nauki w ramach Programu Doskonała Nauka II"