Pasyjne zbiory w polskich edycjach z XVII i XVIII wieku Snopki mirry — różańce — koronki

„Snopek mirry”, „zegar”, „różaniec” i „koronka” — te określenia w tytułach dawnych książek religijnych nie były jedynie ozdobą. Odsyłały do biblijnych obrazów, porządkowały modlitwy i podpowiadały sposoby rozważania męki Chrystusa. Anna Malińska bada ich znaczenia w polskich drukach XVII i XVIII wieku, odczytując piśmiennictwo dewocyjne zarówno jako świadectwo życia religijnego, jak i obszar literackiej inwencji.

Autorka prowadzi czytelnika od zakorzenionych w Pieśni nad Pieśniami snopków mirry, przez godzinki, zegary i pobudki, po różańce pasyjne oraz koronki do ran i krwi Chrystusa. Analizuje zbiory kazań, modlitewniki brackie, poetyckie parafrazy i rozmyślania przeznaczone do prywatnej medytacji. Pokazuje, jak układ godzin, powracających formuł i kolejnych tajemnic organizował doświadczenie modlitwy, a słowo miało pobudzać wyobraźnię, pamięć i współczucie. Polskie utwory — oryginalne i tłumaczone — przedstawia na tle europejskiej tradycji oraz praktyk wspólnot zakonnych i świeckich bractw.

Uważna lektura tekstów, ich przedmów, dedykacji i kolejnych wydań pozwala dostrzec związki między pozornie odrębnymi formami nabożeństw. Szczególne miejsce zajmują Gorzkie żale, zestawione z innymi utworami pasyjnymi: książka wskazuje literackie podobieństwa i nowe tropy poszukiwań, nie uznając niepotwierdzonych zależności za rozstrzygnięcia dotyczące ich genezy. Ukazuje też, że wspólny tytuł nie zawsze oznacza ten sam gatunek, a podobna modlitwa mogła funkcjonować w różnych zbiorach i środowiskach.

Rozważania o dalszych losach tych tradycji wykraczają poza XVIII stulecie. Powstaje obraz kultury religijnej, w której dawne wzorce zachowywano, przekształcano i dostosowywano do potrzeb kolejnych odbiorców. Monografia, wyposażona w obszerną bibliografię, streszczenie angielskie i indeks nazwisk, zainteresuje badaczy literatury staropolskiej, historii książki i duchowości oraz czytelników poszukujących źródeł nadal żywych nabożeństw.

• Wprowadzenie — s. 7
  • Źródła oraz inspiracje pasyjności w Polsce w XVII i XVIII wieku — s. 7
  • Stan badań nad dawnymi polskimi zbiorami pasyjnymi — s. 11
  • Cel i założenia pracy — s. 16
• Rozdział I. W kręgu mirrowego snopka — s. 23
  • Diachroniczna analiza pojęcia „snopek mirry” — s. 23
  • Łacińska tradycja europejskich druków z fasciculus myrrhae — s. 32
  • Fascykuły i snopki wydane w Polsce — s. 37
  • Polskie edycje snopków mirry — s. 44
• Rozdział II. O zegarach i pobudkach — s. 79
  • Zegar, godzinnik, pobudka. Rozpoznania słownikowe i kulturowe — s. 79
  • Godzinki pasyjne — s. 90
  • Zegary — s. 108
  • Ekcytarze i pobudki jako typy dzieł — s. 141
• Rozdział III. Koronki i różańce pasyjne — s. 159
  • Koronka i różaniec. Rozpoznania słownikowe i kulturowe — s. 159
  • Różańce pasyjne — s. 174
  • Koronki do ran Pańskich — s. 188
  • Koronki Krwi Pańskiej — s. 206
• Zakończenie. Konkluzje oraz inspiracje — s. 221
  • Miejsca wspólne — s. 226
  • Kontynuacja tradycji pasyjnych rozmyślań — s. 230
  • Perspektywy badawcze — s. 245
• Bibliografia — s. 249
• Summary — s. 284
• Indeks nazwisk — s. 286