Litwa i Polska. Dziedzictwo sztuki sakralnej

Tematyka studiów zebranych w tym tomie jest niezwykle pojemna. Sztuka sakralna, powstająca na potrzeby publicznego bądź prywatnego kultu, stanowiła przez tysiąclecia najpowszechniejszy i najwartościowszy przejaw wszelkiej artystycznej ekspresji. W Europie duchowe i materialne dziedzictwo chrześcijaństwa przez stulecia łączyło zróżnicowane politycznie obszary oraz nacje. Stawało się nie tylko wspólnym językiem, lecz także atrybutem narodowej tożsamości. W obliczu zagrożeń bywało azylem lub orężem.W jaki sposób wypełniało te role na północno–wschodnich ziemiach Rzeczypospolitej, gdzie świątynie katolickie zaczęły stawać w cieniu pogańskich dębów i prawosławnych cerkwi dopiero u schyłku XIV w.? W jakim stopniu dzieła sztuki sakralnej spod Kowna i Wilna mogą być świadectwem procesu kulturalnej integracji polsko–litewsko–ruskiej unii albo przeciwnie – dowodem jej polifoniczności i regionalizacji? Wreszcie, jakimi drogami podążała sztuka sakralna niepodległej Litwy i Polski w nacjonalistycznie rozjątrzonym XX stuleciu?
Nie na wszystkie z tych pytań książka przynosi ostateczne odpowiedzi. Mnoży kolejne, bardziej szczegółowe, będące wynikiem wieloletnich badań prowadzonych przez polskich, litewskich i łotewskich historyków sztuki, muzykologów oraz teatrologów. Zamieszczone w niej artykuły są zróżnicowane tematycznie i metodologicznie. Są wśród nich zarówno panoramiczne syntezy, jak i monografie pojedynczych zabytków, źródłowe kompendia oraz prezentacje sylwetek uczonych.
Dziś, kiedy rola chrześcijańskiego dziedzictwa jest przez włodarzy jednoczącej się Europy wstydliwie przemilczana, lektura książki powinna skłaniać do refleksji.