Lumen educationis per saecula - refleksje o edukacji i kulturze

Nie)zmieniająca się współcześnie rzeczywistość wychowawcza i edukacyjna, zarówno instytucjonalna, jak i indywidualna, stała się przyczynkiem do podjęcia namysłu nad znaczeniem edukacji w jej historycznym kontekście. Perspektywa historyczno-pedagogiczna owych dociekań pozwala nie tylko na pokazanie czasoprzestrzennych uwarunkowań minionych myśli i koncepcji kulturowych oraz pedagogicznych, ale także, a może przede wszystkim, wskazuje na zakorzenienie współczesnych refleksji nad edukacją w historycznej myśli filozoficznej i w dawnej perspektywie pedagogicznej. Prezentowana monografia zbiorowa „Lumen educationis per saecula – refleksje o edukacji i kulturze” przedstawia wielogłos spostrzeżeń nad dzieckiem i dzieciństwem, instytucjami edukacyjnymi, wychowawczymi i opiekuńczymi, kulturowymi, a także politycznymi wpływami na edukację. Asumptem do jej napisania był jubileusz 45-lecia pracy zawodowej na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Profesor Doroty Żołądź-Strzelczyk, wybitnej historyczki i badaczki historii wychowania. To wyjątkowa okazja, by uhonorować Jej imponujący dorobek naukowy, pasję badawczą i nieoceniony wkład w rozwój polskiej historiografii i pedagogiki.

Spis treści

• Prooemium. 13
• Tabula gratulatoria. 15
• Laudationes. 17
• Cursus honorum Iubilatae. 23
• Index operorum omnium Iubilatae. 37
• O porządku w naukach i sposobie wychowania – namysł nad wychowaniem
  • Zbyszko Melosik, Mit uniwersalnej biblioteki i idea definitywnej książki: konteksty i kontrowersje. 59
  • Bogusław Śliwerski, Od mono- do metateorii wychowania. 77
  • Waldemar Segiet, Rodzina i szkoła. Stałość związku, zmienność relacji. 85
  • Agnieszka Cybal-Michalska, Kariera jako układ zewnętrzny – rozważania wokół obiektywnego sensu kariery w perspektywie funkcjonalno-strukturalnej. 95
  • Agnieszka Gromkowska-Melosik, Geneza i rozwój rankingów uczelni wyższych. 105
  • Krzysztof Jakubiak, Idee i sposoby uspołecznienia szkoły poprzez aktywizację wychowawczą rodziców uczniów w nowożytnych dziejach polskiej pedagogii i pedagogice. 119
  • Małgorzata Kabat, Ewa Johnsson, Rezonans nauczycielskiego funkcjonowania – z okazji jubileuszu. 133
• Pod każdym względem szlachetne ci daję wychowanie – o dziecku, dzieciństwie i wychowaniu
  • Katarzyna Segiet, Ewolucja idei dotyczących dziecka i dzieciństwa z perspektywy historycznej. 145
  • Małgorzata Cywińska, Dziecko jako odkrywca i badacz. 159
  • Zdzisław Pentek, Dzieci na wojnie. Epizod z czasów wojen krzyżowych w świetle przekazu Bahāʾ ad-Dīn ibn Šaddāda (1145–1234). 167
  • Anna Wrzesińska, Jacek Wrzesiński, Dziecko w średniowieczu – cmentarzysko w Dziekanowicach. 173
  • Małgorzata Delimata-Proch, Dziecko i symbolika dziecka w księgach cudów i łask. 183
  • Marian Surdacki, Dzieci i chorzy w Szpitalu Świętego Ducha w Rzymie w XVI–XVIII wieku. 193
  • Małgorzata Ewa Kowalczyk, Dzieciństwo w rodzinie dysfunkcyjnej w drugiej połowie XVIII wieku na przykładzie Stanisława Mikołaja Tretera. 201
  • Bożena Popiołek, Urszula Kicińska, Pupilki. Opieka nad dziećmi przysposobionymi w XVIII-wiecznej Rzeczypospolitej. 209
  • Agnieszka Laszczak-Słaby, Ostatnia wola matki – Doroty ze Skrzyńskich Gumowskiej primo voto Stadnickiej. 229
  • Beata Topij-Stempińska, Obrazy dzieciństwa w autobiografiach chyrowiaków. 239
  • Paulina Romanowicz, Dzieciństwo w Stołczynie w okresie międzywojennym. 247
  • Anna Boguszewska, Inspiracje folklorem w polskiej ilustracji książkowej dla najmłodszych w dwudziestoleciu międzywojennym. 259
  • Kinga Kuszak, Zabawy językowe w wierszach dla dzieci Józefa Ratajczaka. 269
  • Anna Jakoniuk-Diallo, Dwa światy – jedno życie. Sytuacja dzieci słyszących posiadających niesłyszące rodzeństwo. 283
  • Joanna Sikorska, Hanna Krauze-Sikorska, Personalistyczne inspiracje jako fundament edukacji dzieci pokoleń Alpha i Beta. 295
• A cacek też dużo było – o zabawkach w dzieciństwie
  • Sławomir Futyma, O zabawie i zabawkach – znaczenie doświadczenia zmysłowego w edukacji. 311
  • Marek Sosenko, Od zabawek do pocztówek i z powrotem. 317
  • Katarzyna Kabacińska-Łuczak, Fenomen konia na patyku na ziemiach polskich. 331
  • Monika Nawrot-Borowska, Zabawki domowej roboty na łamach „Wieczorów Rodzinnych” (1880–1900). 349
  • Elwira Kryńska, Lalki Polskiego Białego Krzyża. 363
  • Agnieszka Barczykowska, Sylwia Jaskulska, Zastosowania lalek w profilaktyce, opiece, edukacji i terapii. 375
  • Katarzyna Sadowska, Lalki jako wytwór kultury – wybrane konteksty. 383
• Oddaj studiowaniu wielkiego i ochoczego ducha – z dziejów instytucji oświatowych
  • Waldemar Graczyk, Reforma szkoły katedralnej w Płocku w XVII wieku. 397
  • Katarzyna Buczek, Widowiskowość teatru szkół jezuickich w Poznaniu. 405
  • Michał Nowicki, Rodzina w teatrze wartości staropolskiej edukacji jezuickiej. 415
  • Anna Szylar, Formacja zakonna benedyktynek sandomierskich (XVII–XIX w.). 423
  • Jerzy Kochanowicz, Absencje uczniów kolegiów jezuickich. 443
  • Magdalena Ujma, Edukacja dziewcząt w szkołach klasztornych. 451
  • Janina Kamińska, Grodno i Postawy – ośrodki edukacji artystycznej KEN. 459
  • Andrzej Meissner, Szkoły zakonne w czasach KEN. 467
  • Mariusz Ausz, Rejestr potraw uczniów kolegium pijarskiego. 475
  • Maria Korybut-Marciniak, Kinga Raińska, Opieka nad sierotami w Wilnie. 495
  • Ewa Kula, Nauczyciele szkół średnich Królestwa Polskiego. 507
  • Adam Massalski, „Nieprawomyślni” nauczyciele szkół średnich. 517
  • Ryszard Ślęczka, Akademia Umiejętności a emigracja w Paryżu. 525
  • Jan Krukowski, Edukacja służących na ziemiach polskich. 533
  • Mirosław Łapot, Urszula Ordon-Mizera, Inspektor szkolny w II RP. 541
  • Anna Wojewoda, Ogrody W. E. Raua w prasie. 557
  • Witold Chmielewski, Wydział Oświecenia m.st. Warszawy. 567
  • Adam Winiarz, Organizacje młodzieży gimnazjalnej w Mandżurii. 581
  • Marzena Pękowska, Kształcenie głuchych w Krakowie. 593
  • Mikołaj Brenk, Katolicka Szkoła Społeczna w Poznaniu. 601
  • Urszula Wróblewska, Wyjazdy pedagogiczne w okresie międzywojennym. 611
  • Tomasz Gmerek, Szkolnictwo internatowe w Kanadzie. 623
  • Paweł Śpica, Małgorzata Obrycka, Książka obrazkowa w dydaktyce historii wychowania. 639
  • Konrad Nowak-Kluczyński, Rada Oświaty Polonijnej we Włoszech. 651
• O przedsięwzięciu peregrynacyjej – edukacja w podróży
  • Roman Krzywy, Oko i pióro w staropolskim podróżopisarstwie. 665
  • Marian Chachaj, Staropolscy studenci w Pizie. 679
  • Robert T. Tomczak, Podróż Augustina Güntzera po XVII-wiecznej Rzeczypospolitej. 689
  • Adam Kucharski, Podróż edukacyjna Jerzego Michała Potockiego. 697
  • Anna Królikowska, Studia zagraniczne jezuitów. 709
  • Jan Ryś, Zagraniczna edukacja wojskowa młodzieży szlacheckiej. 719
  • Agnieszka Jakuboszczak, Agnieszka Wieczorek, Edukacja Bironów. 733
  • Sarah Taylor-Jaskólska, Steamboat ladies. 753
• Co zaś największa – o ważnych osobach słów kilka
  • Janusz Pezda, Bolesław Biskupski – bibliotekarz Czartoryskich. 761
  • Katarzyna Dormus, Stanisława Okołowiczówna. 775
  • Renata Bednarz-Grzybek, Stanisław Anatol Lewicki. 783
  • Ewa Barnaś-Baran, Stanisław Kot jako uczeń gimnazjum. 797
  • In memoriam. Profesor Mirosława Chamcówna. 813
  • Magdalena Piorunek, Małgorzata Grzywacz, Edyta Stein w dyskursie pedagogicznym. 825
  • Maria Radziszewska, Ks. Edward Degórski. 837
• Studia z historii kultury i polityki
  • Jerzy Strzelczyk, Księga Welesa. 845
  • Albrecht Classen, Intertextuality in medieval and early modern literature. 851
  • Tomasz Jasiński, Pozwolenie papieskie na koronację w XI wieku. 865
  • Józef Dobosz, Relacje Polski ze Stolicą Apostolską. 875
  • Marek Cetwiński, Kronika jako moralitet. 885
  • Jarosław Nikodem, Stanisław ze Skarbimierza o królowej Jadwidze. 893
  • Krzysztof Ratajczak, Wychowanie piastowskich córek. 907
  • Sławomir Górzyński, Epitafium Waleriana Otwinowskiego. 921
  • Jiří Kubeš, Franz Sigmund von Thun and Charles II. 933
  • Jarosław Pietrzak, Fundacja Benedyktynek Sakramentek w Rzymie. 943
  • Jolanta M. Marszalska, Sprawy majątkowe Klementyny Sanguszkówny. 959
  • Julian Dybiec, Rekomendacje literackie Juliana Ochorowicza. 975
  • Piotr Gołdyn, Zabójstwo Edwarda Biegańskiego w prasie. 991
  • Agata Strzelczyk, Kultura romska w systemie DND. 999
  • Marta Kędzia, Młodość w kulturze. 1013
• Współczesny dyskurs o edukacji
  • Natalia Walter, Edukacyjna rola archiwów cyfrowych. 1027
  • Jacek Pyżalski, Internet w perspektywie historycznej. 1035
  • Iwona Chrzanowska, Beata Jachimczak, Magdalena Olempska-Wysocka, Uniwersalne projektowanie w edukacji. 1043
  • Małgorzata Rosalska, Grundtvigowska „szkoła dla życia”. 1055
  • Eleonora Sapia-Drewniak, Wizerunek nauczyciela dorosłych. 1063
  • Agnieszka Stopińska-Pająk, Rozwój polskiej myśli andragogicznej. 1071
  • Renata Konieczna-Woźniak, Uniwersytety trzeciego wieku. 1079
  • Agata Matysiak-Błaszczyk, Domy matki i dziecka przy więzieniach. 1089
  • Sławomir Banaszak, Postępowanie badawcze w naukach społecznych. 1103
  • Daria Hejwosz-Gromkowska, Dobrochna Hildebrandt-Wypych, Przemilczane bohaterki „Solidarności”. 1115
  • Magdalena Barańska, Od szamanów do AI – dzieje doradztwa zawodowego. 1125
  • Robert Sarnecki, Inspiracje herbartyzmem we współczesnej szkole. 1135