Rok 1846 na ziemiach polskich w świetle prasy europejskiej

Rok 1846 zapisał się w dziejach ziem polskich trzema dramatycznymi wydarzeniami: nieudaną próbą wywołania powstania obejmującego wszystkie zabory, krótkotrwałym powstaniem krakowskim i rabacją galicyjską, a następnie likwidacją Rzeczypospolitej Krakowskiej i wcieleniem jej terytorium do Austrii. Wydarzenia te nie były jednak wyłącznie epizodem historii Polski. Wywołały szeroki oddźwięk w całej Europie, stając się przedmiotem sporów o prawo narodów do niepodległości, konflikty społeczne, trwałość porządku ustanowionego na kongresie wiedeńskim oraz rzeczywistą wartość gwarancji udzielanych przez wielkie mocarstwa. Tom „Rok 1846 na ziemiach polskich w świetle prasy europejskiej” ukazuje te wydarzenia z wyjątkowo szerokiej, porównawczej perspektywy. Autorzy analizują prasę polską Wielkiej Emigracji, a także gazety francuskie, brytyjskie, irlandzkie, niemieckie, austriackie, pruskie, rosyjskie, włoskie, hiszpańskie, szwedzkie, belgijskie, holenderskie, węgierskie, słowackie, rumuńskie, serbskie i greckie. Dzięki temu książka pozwala prześledzić nie tylko obieg informacji o powstaniu krakowskim, rabacji galicyjskiej i aneksji Krakowa, lecz także sposoby ich interpretowania przez społeczeństwa znajdujące się w bardzo różnych warunkach politycznych. Zebrane studia pokazują, że niemal każda redakcja spoglądała na sprawę polską przez pryzmat własnych doświadczeń, interesów i obaw. We Francji i Wielkiej Brytanii wydarzenia z ziem polskich stały się elementem sporów o pozycję obu państw w europejskim układzie sił oraz narzędziem walki między rządem i opozycją. W krajach niemieckich sympatię dla Polaków coraz częściej wypierały względy bezpieczeństwa i obawa przed destabilizacją Europy Środkowej. Prasa włoska widziała natomiast w losie Krakowa ostrzeżenie przed austriacką ekspansją, a belgijska, holenderska i grecka – niebezpieczny precedens dla małych państw, których istnienie zależało od traktatów i gwarancji mocarstw. W krajach monarchii habsburskiej szczególnie silne emocje budziła rabacja galicyjska. Doniesienia o krwawym konflikcie chłopów ze szlachtą wywoływały obawy przed podobnym wybuchem społecznym, pobudzały dyskusję o poddaństwie i konieczności reform, a zarazem podlegały ograniczeniom cenzury. Dla polskiej Wielkiej Emigracji klęska 1846 roku stała się zaś bolesnym rozliczeniem własnych strategii politycznych, stosunku do chłopstwa oraz nadziei pokładanych w pomocy zachodnich mocarstw. Autorzy zwracają również uwagę na mechanizmy funkcjonowania dziewiętnastowiecznej informacji. Większość gazet nie miała własnych korespondentów na ziemiach polskich i korzystała z podobnych, często niemieckich źródeł. Mimo to te same wiadomości otrzymywały w poszczególnych krajach odmienne znaczenie: były wybierane, komentowane, przemilczane lub wykorzystywane w lokalnych sporach politycznych. Prasa nie pełniła więc wyłącznie funkcji kronikarskiej, lecz sama stawała się uczestnikiem wydarzeń, współtworząc ich obraz w świadomości europejskiej opinii publicznej. Książka dowodzi, że rok 1846 nie był jedynie nieudaną zapowiedzią Wiosny Ludów. Ujawnił postępującą erozję ładu wiedeńskiego, sprzeczność między deklarowanym poszanowaniem traktatów a polityką siły oraz narastające konflikty narodowe, społeczne i ustrojowe. Powstanie krakowskie, rabacja galicyjska i aneksja Rzeczypospolitej Krakowskiej stały się dla Europejczyków zwierciadłem ich własnych nadziei i lęków. Tom przywraca tym wydarzeniom należne miejsce nie tylko w historii Polski, lecz także w historii dziewiętnastowiecznej Europy.

Spis treści

• Wstęp — s. 7
• Jerzy Bednarek, „Pamiętajmy, że każda kropla krwi dziś przelana w Kraju na naszych sumieniach ciężyć powinna”. Prasa Wielkiej Emigracji wobec wydarzeń krajowych 1846 r. — s. 11
• Rafał Dobek, „Wydaje mi się, że staliśmy się w świecie państwem drugoplanowym i akceptujemy to”. Prasa francuska wobec krakowskich wydarzeń 1846 roku — s. 77
• Radosław Paweł Żurawski vel Grajewski, „Bezczelna obojętność na głos opinii publicznej i roszczenia Europy Zachodniej”. Rok 1846 na ziemiach polskich w świetle doniesień prasy brytyjskiej — s. 101
• Antonina Pawłowska, W cieniu imperiów: powstanie krakowskie 1846 r. w narracjach gazet irlandzkich — s. 183
• Miroslav Šedivý, „Dyktat konieczności”. Prasa niemiecka wobec wydarzeń w Polsce w 1846 r. i aneksji Krakowa — s. 205
• Vladislav Kretov, „Kto zna porządek rzeczy, nie może wątpić w zachowanie powszechnego pokoju”. Wydarzenia 1846 roku w Krakowie i Galicji w świetle prasy rosyjskiej — s. 223
• Miroslav Šedivý, „Narody zatem nie powinny pokładać ufności w nikim innym, jak tylko w sobie”. Refleksje o wydarzeniach w Polsce w 1846 roku w prasie włoskiej — s. 237
• Barbara Obtułowicz, „Oby niebo zechciało chronić Polaków!”. Powstanie krakowskie i likwidacja Rzeczypospolitej Krakowskiej w 1846 roku na podstawie prasy hiszpańskiej — s. 253
• Krzysztof Mazowski, Powstanie krakowskie i rabacja galicyjska w 1846 roku w świetle prasy szwedzkiej — s. 269
• Miroslav Šedivý, Niepewna pozycja małych krajów. Prasa belgijska w sprawach polskich z 1846 roku — s. 307
• Michaël Green, „Co powinniśmy sądzić o tej sprawie?”. Kraków w roku 1846 w niderlandzkojęzycznych gazetach w Holandii — s. 319
• István Kovács, „Nieszczęsny zamęt w Galicji […] na zawsze pozostanie znakiem hańby w pamięci rządu austriackiego, i to takim, który wymusi […] ostateczne rozwiązanie węzła pańszczyzny”. Wydarzenia w Krakowie i Galicji z 1846 roku w świetle węgierskiej prasy i myśli politycznej tamtego okresu — s. 335
• Oliver Zajac, Informować, lecz nie pobudzać: Rok 1846 w Krakowie i Galicji na łamach „Słowackiej Gazety Narodowej” — s. 353
• Andrzej Dubicki, Reakcje prasy rumuńskojęzycznej na rabację galicyjską i inkorporację Krakowa do Austrii — s. 369
• Wojciech Szczepański, Wydarzenia powstańcze na ziemiach polskich w 1846 roku w świetle prasy serbskiej — s. 381
• Simon Vekris, Obawa przed „protektorami”. Prasa grecka o powstaniu krakowskim — s. 415
• Konkluzje — s. 427
• Bibliografia — s. 435
• Skorowidz nazwisk — s. 455
• Noty o Autorach — s. 469