Działalność publicystyczna Agatona Gillera (1831–1887) w dobie powstania styczniowego

Agaton Giller należał do najważniejszych postaci polskiego życia politycznego, publicystycznego i konspiracyjnego okresu poprzedzającego wybuch powstania styczniowego oraz lat samego zrywu niepodległościowego. Zesłaniec syberyjski, członek Rządu Narodowego, historyk i publicysta, odegrał istotną rolę w kształtowaniu opinii publicznej Królestwa Polskiego i emigracji. Monografia Roberta Matysika stanowi pierwsze całościowe opracowanie publicystyki prasowej Agatona Gillera z lat 1856–1863. Autor poddaje analizie kilkaset artykułów publikowanych na łamach najważniejszych czasopism epoki, takich jak „Biblioteka Warszawska”, „Czytelnia Niedzielna”, „Czas”, a także w prasie konspiracyjnej: „Strażnicy”, „Ruchu” i „Wiadomościach z Pola Bitwy”. Praca ukazuje ewolucję poglądów Gillera dotyczących idei narodu, patriotyzmu, rewolucji moralnej, kwestii chłopskiej, stosunku do Rosji i polityki Aleksandra Wielopolskiego. Szczególne miejsce zajmuje analiza jego wizji przygotowania społeczeństwa do walki o niepodległość oraz refleksji nad przyczynami klęski powstania styczniowego. Publikacja oparta została na szerokiej bazie źródłowej obejmującej prasę, dokumenty konspiracyjne, pamiętniki i późniejsze prace historyczne Gillera. Dzięki temu stanowi ważny wkład w badania nad historią polskiej myśli politycznej XIX wieku, dziejami powstania styczniowego oraz rolą prasy w kształtowaniu świadomości narodowej.>/p> SUMMARY
Journalistic activity of Agaton Giller (1831–1887) in the era of the January Uprising
The book devoted to the journalistic activity of Agaton Giller (1831–1887) offers an in-depth study of one of the most important, yet still insufficiently explored aspects of his work. Giller – a conspirator, Siberian exile, member of the leadership milieu of the January Uprising, and later its historian – is presented here primarily as a publicist shaping public opinion in the years preceding the outbreak of the Uprising and during its course. The study is based on an analysis of articles published by Giller between 1856 and 1863. It reconstructs his views on the key issues of the period: the idea of a moral revolution, attitudes towards Russia and the policy of Aleksander Wielopolski, the peasant question, the concept of armed struggle, and the causes of the Uprising’s failure. Particular attention is paid to the formation of Giller’s political thought under the influence of Romanticism and nineteenth-century democratic ideas, which he combined with elements of political realism. His journalism emerges as a conscious instrument of social influence – aimed at shaping patriotic attitudes, forming public opinion, and preparing society for political action.
The book also traces the evolution of Giller’s views after 1864 and highlights his role as one of the key ideological leaders of the movement of 1863. It provides an important contribution to the study of nineteenth-century political thought and to the understanding of the role of the press in shaping modern national consciousness.

RÉSUMÉ
L’activité journalistique d’Agaton Giller (1831–1887) à l’époque de l’insurrection de Janvier
L’ouvrage consacré à l’activité journalistique d’Agaton Giller (1831–1887) propose une étude approfondie de l’un des aspects les plus importants, mais encore insuffisamment explorés, de son oeuvre. Conspirateur, exilé en Sibérie, membre des milieux dirigeants de l’insurrection de Janvier, puis historien de celle-ci, Giller est présenté ici avant tout comme un publiciste qui a contribué à façonner l’opinion publique dans les années précédant l’insurrection et pendant son déroulement. L’analyse repose sur ses articles publiés entre 1856 et 1863. Elle permet de reconstituer ses positions sur les principales questions de l’époque : l’idée de révolution morale, les rapports avec la Russie et la politique d’Aleksander Wielopolski, la question paysanne, le recours à la lutte armée et les causes de l’échec de l’insurrection. Une attention particulière est accordée à la formation de sa pensée politique, marquée par le romantisme et les idées démocratiques du XIXe siècle, qu’il associe à des éléments de réalisme politique. Sa production journalistique apparaît ainsi comme un instrument conscient d’action sociale et politique, visant à former les attitudes patriotiques, à orienter l’opinion publique et à préparer la société à l’engagement. L’ouvrage met également en lumière l’évolution de ses idées après 1864 et souligne son rôle comme l’un des principaux leaders idéologiques du mouvement de 1863. Il constitue une contribution importante à l’étude de la pensée politique du XIXe siècle et du rôle de la presse dans la formation de la conscience nationale moderne.

Przepraszam — poniżej wersja w HTML: ```html Spis treści

• Wstęp
• Rozdział I. Agaton Giller wobec rewolucji moralnej
  • Wokół pojęcia narodu, wojny duchowej i patriotyzmu w poglądach Agatona Gillera
  • Zagadnienia rewolucji moralnej w publicystyce prasowej Agatona Gillera z lat 1856–1863
  • Wpływ emigracyjnej myśli politycznej na poglądy Agatona Gillera
  • Kwestia rewolucji moralnej w popowstaniowej twórczości Agatona Gillera
• Rozdział II. Wobec Rosji i polityki Aleksandra Wielopolskiego
  • Rosja w publicystyce Agatona Gillera w latach 1861–1863
  • Opinia publiczna wobec Aleksandra Wielopolskiego w latach 1861–1863
  • Poglądy polityczne Aleksandra Wielopolskiego do czerwca 1863 roku
  • Aleksander Wielopolski w publicystyce Agatona Gillera z lat 1861–1863
• Rozdział III. Wobec kwestii włościańskiej, zbrojnego powstania narodu polskiego i przyczyn upadku powstania styczniowego
  • Kwestia włościańska
  • Zbrojne powstanie narodu polskiego
  • Przyczyny upadku powstania styczniowego
• Zakończenie
• Aneks: Artykuły prasowe Agatona Gillera i pisma przez niego redagowane
• Bibliografia
• Spis ilustracji
• Summary
• Résumé
• Indeks nazw geograficznych
• Indeks osób
• Indeks pojęć