Żmudź końca XIX wieku w źródle pierwszej ręki

Wydawnictwo DiG prezentuje edycję dziennika Michała Brensztejna z pieszej wyprawy po Żmudzi w 1896 roku, opracowaną i zredagowaną przez Dainiusa Junevičiusa. To publikacja o szczególnej wartości dla wszystkich, którzy zajmują się historią regionu, dziejami lokalnych wspólnot, kulturą materialną oraz badaniami genealogicznymi.

Autor formułuje cel podróży wprost: poznanie Żmudzi „pod względem historycznym, archeologicznym i artystycznym”. Dziennik jest jednocześnie relacją z drogi i precyzyjną dokumentacją terenową: pojawiają się opisy kościołów, dworów i ich wyposażenia, wzmianki o dawnych dokumentach, a także zapisy obserwacji dotyczących lokalnych tradycji i realiów życia codziennego.

Z perspektywy genealogicznej szczególnie istotne są: topografia społeczna i kulturowa miejscowości, informacje o instytucjach (parafiach, majątkach, ośrodkach administracyjnych), a także warstwa onomastyczna i toponimiczna, ułatwiająca osadzanie rodzin i osób w konkretnych mikroregionach. Publikację zamykają indeksy osób i miejscowości, które czynią z niej narzędzie pracy także dla badaczy źródłowych.

Wydanie uzupełniają fotografie z epoki oraz mapy trasy (arkusze map w skali 1:84 000), dzięki którym czytelnik może śledzić marszrutę i konfrontować opis z przestrzenią historyczną. W książce prezentowane są m.in. reprodukcje obrazów, o których pisał autor, dziś przechowywane w zbiorach muzealnych Litwy.

To lektura, która łączy walor narracyjny z wysoką użytecznością badawczą: świadectwo podróży, a zarazem materiał do rekonstrukcji świata Żmudzi u schyłku XIX wieku. Książka jest kolejnym przykładem wyśmienitej współpracy naukowej i edytorskiej realizowanej przez Wydawnictwo DiG z badaczami z Litwy.

Księga 1. Żmudź

1. Wstęp 7
2. Pierwsza wycieczka po Żmudzi piechotą (dziennik, 1896) 21
   1. 21 maja 1896 — Syrajć – Lepławki – Olsiady
   2. 22 maja — Olsiady
   3. 23 maja — (etap żmudzki)
   4. 24 maja — Płotele i okolice
   5. 25 maja — (etap żmudzki)
   6. 26 maja — Sałanty
   7. 27 maja — (etap żmudzki)
   8. 28 maja — Korciany – Kretynga
   9. 29 maja — Kretynga
   10. 30 maja — (Połąga: dzień pominięty w zapiskach)
   11. 31 maja — Połąga
   12. 1 czerwca — Połąga – Święta (Heiligen-Aa) – Rucawa
3. Obrazy 79
4. Mapy 87
5. Bibliografia 129
6. Indeks osób 133
7. Indeks miejscowości 137